Κάθε νομός ένα πέρασμα από την πραγματικότητα στον μύθο

Μεσσηνία

Με εύκρατο κλίμα και εύκολη πρόσβαση, η Μεσσηνία έχει πολλά να προσφέρει στον επισκέπτη της. Εδώ υπάρχουν οι περισσότερες μαρτυρίες για την παρουσία της ελιάς στον ελλαδικό χώρο από τα αρχαία χρόνια. Εδώ αντιπροσωπεύονται επίσης με πολύ πυκνά κεφάλαια όλες οι περίοδοι της ιστορίας της χώρας, σε μια περιοχή που κατοικήθηκε ήδη από τη νεολιθική εποχή (6.000-3.000 π.Χ.). Ένα πέρασμα ανάμεσα στον μύθο και την πραγματικότητα, με τον ξακουστό Νέστορα, και το βασίλειό του.  Οι τρεις Μεσσηνιακοί πόλεμοι, που κατέληξαν στην πλήρη υποταγή της στη Σπάρτη, η ένταξη στην Αχαϊκή Συμπολιτεία, η ρωμαϊκή εποχή και αργότερα οι επιδρομές από άλλα φύλα, διαμόρφωσαν την ιστορία και δημιούργησαν τους παράλιους οικισμούς, που εξελίχθηκαν σε σημαντικούς οικισμούς τους επόμενους αιώνες, όπως η Καλαμάτα, η Κορώνη, η Μεθώνη, το Ναυαρίνο και η Αρκαδιά (στην αρχαία Κυπαρισσία).  Εδώ η νότια Πελοπόννησος απέκτησε ένα δικό της άγιο, τον εκ Πόντου Νίκωνα, τον 10ο αιώνα, ενώ αργότερα η φραγκοκρατία σφράγισε την περιοχή με κάστρα και ισχυρά παραθαλάσσια φρούρια, της Κορώνης και της Μεθώνης.  Συγκρούσεις έφεραν εναλλαγές κατακτητών: Φράγκοι, Bενετοί, Nαβαρραίοι, Γενουάτες αλληλοδιαδέχονταν, ώσπου, στο τέλος του 15ου αιώνα, η Μεσσηνία κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς Τούρκους.  Στις 21 Μαρτίου 1821, άναψε η σπίθα για την επανάσταση στην Καλαμάτα και το βυζαντινό εκκλησάκι των Αγίων Αποστόλων με τον Παπαφλέσσα, τον Κολοκοτρώνη, τον Νικηταρά, τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη.  Η νικηφόρα ναυμαχία του Nαυαρίνου (1827) ανάμεσα στους Tουρκοαιγύπτιους και τον Συμμαχικό στόλο των ευρωπαϊκών δυνάμεων οριστικοποίησε την απελευθέρωση και το 1828, αρχίζει η ζωή της σύγχρονης Πύλου, που πριν ήταν ένας μικρός οικισμός, έξω από το Nιόκαστρο.

Πρωτεύουσα και λιμάνι του νομού, χτισμένη στις παρυφές του Ταϋγέτου και στην καρδιά του Μεσσηνιακού κόλπου, η Καλαμάτα των 70.130 κατοίκων, αποτελεί το διοικητικό, οικονομικό και εμπορικό κέντρο της νοτιοδυτικής Πελοποννήσου σε απόσταση 215 χιλιομέτρων από την Πάτρα και 230 χιλιομέτρων από την Αθήνα. Απόλυτος συγκοινωνιακός κόμβος, με αστικό σύστημα λεωφορείων με πέντε γραμμές, οργανωμένη μαρίνα στο λιμάνι, και αεροδρόμιο στα 7 χιλιόμετρα έξω από την πόλη, η Καλαμάτα είναι παράλληλα σημαντικός πόλος έλξης τουρισμού, με επαρκείς και κατάλληλες υποδομές και ταυτόχρονα πλούσιους φυσικούς και πολιτιστικούς πόρους, το βυζαντινό ναό των Αγίων Αποστόλων του 11ου – 12ου αιώνα, όπου κηρύχθηκε η Ελληνική Επανάσταση,  το φράγκικο κάστρο του 13ου αιώνα, το πάρκο σιδηροδρόμων αλλά και τα αξιόλογα μουσεία (Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσσηνίας, Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο, Στρατιωτικό Μουσείο, Πινακοθήκη Σύγχρονης Ελληνικής Τέχνης, Δημοτική Πινακοθήκη «Α. Τάσσος»), καθώς και το σύγχρονο αμφιθέατρο στο κάστρο, που φιλοξενεί κάθε καλοκαίρι εδώ και δύο δεκαετίες το Διεθνές Φεστιβάλ Χορού. Άλλες κύριες γιορτές είναι τα Ανθεστήρια, που διοργανώνονται αδιάλειπτα από το 1960, η περίφημη Ανθοκομική Έκθεση Καλαμάτας, οι Πελοποννησιακοί Αγώνες Ιππασίας- Υπερπήδησης Εμποδίων και φυσικά το πασίγνωστο έθιμο του σαϊτοπολέμου το βράδυ της Κυριακής του Πάσχα, του οποίου η αρχή  ανάγεται στην περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Με δελεαστικά καταστήματα για φαγητό και ποτό, η Καλαμάτα αποτελεί μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πόλεις της Ελλάδας, λειτουργώντας ως σταθμός για τη γνωριμία της ευρύτερης περιοχής με τις μοναδικές ομορφιές, όπως η Μεσσηνιακή Μάνη, ο Ταΰγετος, η Κορώνη, η αρχαία Μεσσήνη κ.ά.  Από το λιμάνι της Καλαμάτας υπάρχουν δρομολόγια προς Κύθηρα και Κρήτη τους καλοκαιρινούς μήνες.

Η Μεσσήνη, στο νότιο τμήμα της μεσσηνιακής πεδιάδας, δεξιά της όχθης του ποταμού Πάμισου και 10 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Καλαμάτας, αποτελεί έδρα του ομώνυμου Δήμου με 11.041 κατοίκους. Όντας σήμερα μία ζωντανή, ολοένα αναπτυσσόμενη πόλη, διαθέτει άρτιες υποδομές, καθώς και την υπέροχη παραλία της Μπούκας, που έχει βραβευτεί με γαλάζια σημαία. Το σπουδαίο της αρχαίο θέατρο φιλοξενεί πλέον παραστάσεις χορού και θεάτρου, ενώ γενικά οι πολιτιστικές δραστηριότητες που προσφέρει είναι επίσης πολλές, όλες τις εποχές του χρόνου. Το δε Αρχαιολογικό της Μουσείο δημιουργήθηκε για να στεγάσει αποκλειστικά τα ευρήματα των ανασκαφών της Αρχαιολογικής Εταιρείας στην Αρχαία Μεσσήνη, που ξεπερνούν τα 12.000 ευρήματα!

Άλλα σημαντικά μουσεία της Μεσσηνίας είναι το Αρχαιολογικό Μουσείο Πύλου, γνωστό και ως «Αντωνοπούλειο», με ευρήματα από την περιοχή της Πυλίας από τους μεσοελλαδικούς έως και τους ρωμαϊκούς χρόνους, και το Αρχαιολογικό Μουσείο Τριφυλίας στην κωμόπολη «Χώρα» του Νομού Μεσσηνίας με το ξακουστό ανάκτορο του Νέστορα του 13ου αιώνα π.Χ.

Η Κυπαρισσία είναι η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Μεσσηνίας, έδρα του Δήμου Τριφυλλίας και βρίσκεται στο δυτικό τμήμα του νομού, στην ακτή του Ιονίου πελάγους. Στην αρχαιότητα ανήκε στο βασίλειο της Πύλου του Νέστορα και διέθετε δικό της νόμισμα το 199 π.Χ. Σημαντικότερο αξιοθέατο είναι το κάστρο, γνωστό ως ο «Πύργος του Ιουστινιανού», που αποτελεί ένα κόσμημα για την πόλη. Με άριστες υποδομές και άρτια οργάνωση, σήμερα είναι χωρισμένη στην Άνω (την παλιά πόλη) και τη Νέα ή Κάτω Πόλη. Η Κυπαρισσία απέχει 255 χιλιόμετρα από την Αθήνα, 63 χιλιόμετρα από τον Πύργο Ηλείας, 100 χιλιόμετρα από την Τρίπολη και 67 χιλιόμετρα από την Καλαμάτα.

Στο πέρασμα από τα μεγάλα αστικά κέντρα της Μεσσηνίαας στα γραφικά χωριά ξεχωρίζουν το Κοπανάκι της ορεινής Τριφυλίας, με το κυριακάτικο παζάρι (που ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα), την Αλαγονία στον δυτικό Ταΰγετο με την ετήσια Γιορτή Πατάτας και τον Άγιο Νικόλαο, ένα όμορφο ψαροχώρι, 49 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Καλαμάτας, άψογα τουριστικά οργανωμένο με υπέροχη θάλασσα.

Σημαντικότατος πόλος έλξης με απαράμιλλη ομορφιά είναι η Καρδαμύλη, ένα ιστορικό, παραθαλάσσιο χωριό της Μεσσηνιακής Μάνης, που βρίσκεται 35 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Καλαμάτας με καλά εξοπλισμένους πολεμόπυργους και τα παράπλευρα πυργόσπιτα των μανιάτικων οικογενειών. Οι απέραντοι ελαιώνες, οι υπέροχες παραλίες, τα περιποιημένα πέτρινα οικήματα με τους κατάφυτους κήπους και το γραφικό λιμανάκι του χωριού είναι μερικές από τις ομορφιές του τόπου. Στον ιστορικό οικισμό, βρίσκεται ο Πύργος του Τρουπάκη-Μούρτζινου, ενώ άλλα κοντινά αξιοθέατα είναι βυζαντινοί και μεταβυζαντινοί ναοί όπως οι Άγιοι Θεόδωροι, η Κοίμηση της Παναγίας, ο Άγιος Σπυρίδωνας και πολλά πυργόσπιτα, ερειπωμένα κάστρα όπως της Ζαρνάτας, κρήνες, γεφύρια, οι παραλίες Ριτσά, Δελφίνια, Καλαμίτσι και Φονέα και το νησάκι Μερόπη, σαν μια μικρή αντιπροσωπευτική πινελιά στην όμορφη Μεσσηνιακή Μάνη.

Σήμερα, η Καρδαμύλη είναι το πέρασμα για να γνωρίσει κανείς τον ατέλειωτο ιστορικό και φυσικό πλούτο της μεσσηνιακής Μάνης. Όλα τα γύρω χωριά (Προσήλιο, Πραστείο, Λάκκος, Εξωχώρι, Σαϊδόνα, Λεύκτρο, Στούπα, Τσέρια, Χώρα Ανδρούβιστας, Μηλιά, Καστανιά, κ.ά) στην ενδοχώρα ή στα παράλια αντιπροσωπεύουν τον δυναμικό αρχιτεκτονικό πλούτο της Μάνης,  εντυπωσιακές εκκλησιές και εκκλησάκια με κεραμοπλαστικά, κρήνες, πύργους όπως ο Πύργος του Δουράκη του 18ου αιώνα και ο Πύργος των Καπετανάκηδων, όλα τριγυρισμένα με πλούσια βλάστηση, θαλασσινή θέα και ηρωικές ιστορίες των μανιάτικων οικογενειών.

Τα θρησκευτικά μνημεία στη Μεσσηνία είναι τόποι πίστης και θαυμασμού για τον επισκέπτη της. Η Ιερά Μονή της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας στη Μεσσήνη συνδέεται με τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας (που σύμφωνα με τον θρύλο έσωσε τον μεσσηνιακό λαό από λοιμό τον 17ο αιώνα) και το 8ήμερο πανηγύρι. Η Μονή Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, 1 περίπου χιλιόμετρο από το ιστορικό κέντρο της Καλαμάτας ξεχωρίζει για τα υπέροχα βραβευμένα και παγκοσμίως γνωστά υφαντά της των μοναχών, που ξεκίνησε όταν σε παλαιότερους χρόνους καλλιεργούνταν εκεί μετάξι. Η Μονή Βελανιδιάς αποτέλεσε σημείο συνάντησης του Κολοκοτρώνη, του Παπαφλέσσα και του Νικηταρά. Η παλαιά και νέα Μονή Βουλκάνου, στην κορυφή του όρους Ιθώμη, δίπλα από την Αρχαία Μεσσήνη, δεσπόζει μεγαλόπρεπη και χτίστηκε πιθανότατα στις αρχές του 8ου αιώνα από εικονολάτρες μοναχούς. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης η Μονή Δήμιοβας δυτικά του κεντρικού Ταϋγέτου, επάνω από το χωριό Γιάννιτσα και ο ναός Εισοδίων της Θεοτόκου στο Πραστείο, χωριό της Έξω Μάνης, με το ψηλότερο καμπαναριό στην Ελλάδα.

Επίσημα χαρακτηρισμένοι παραδοσιακοί οικισμοί βρίσκονται παντού στη Μεσσηνία και ομορφαίνουν τη γη της, αποτελώντας θέλγητρο για τους χιλιάδες επισκέπτες τους και διατηρώντας αναλλοίωτα στο χρόνο τα μορφολογικά και αρχιτεκτονικά τους στοιχεία.

Στις Θαλάμες της Μεσσηνιακής Μάνης, στο δρόμο που οδηγεί από την Καρδαμύλη στο Οίτυλο, με το πολύ γνωστό ονειρομαντείο, αφιερωμένο στην Ινώ είναι ένας από αυτούς. Εδώ βρίσκεται επίσης το μικρό, ιδιωτικό Μουσείο Μάνης, το Πυργόσπιτο του Σταυριανέα και η εντυπωσιακή οικία του Λεβή, του 1856. Στη γύρω περιοχή υπάρχουν και αρκετές παλιές βυζαντινές εκκλησίες και μοναστήρια, όπως ο Άγιος Κωνσταντίνος, του 1669 και ο Άγιος Βασίλειος του 12ου αιώνα.

Άλλος οικισμός είναι η Λαγκάδα, ένα γραφικό χωριό της Μεσσηνιακής Μάνης, στο δρόμο από Καρδαμύλη προς Οίτυλο, με τον τετραώροφο πύργο του Οικονομέα, του 1757, τον πενταώροφο πύργο της οικογένειας των Καπιτσίνων, του 19ου αιώνα , την αξιοθαύμαστη  Αγία Τριάδα του 11ου-12ου αιώνα, ή το Ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, με εντυπωσιακές τοιχογραφίες, που μετράει 1.000 χρόνια ζωής.

Η Κορώνη, χτισμένη αμφιθεατρικά στο νότιο άκρο του Μεσσηνιακού κόλπου, τριγυρίζεται από όμορφες παραλίες που προσεγγίζονται εύκολα μετά από μαγευτικές διαδρομές στο ελαιόφυτο τοπίο. Το πολύπαθο κάστρο, αλλά εξαιρετικό δείγμα οχυρωματικής, διατηρεί μέχρι σήμερα οικιστικό σύνολο εντός των τειχών. Η γραφική κωμόπολη και έξω από τα τείχη γοητεύει πάντα τον επισκέπτη και η περιδιάβαση στο φρούριο με τις πύλες, τους πύργους, τις δεξαμενές αλλά και τις βυζαντινές εκκλησίες, προσφέρει μια μοναδική θέα στον Μεσσηνιακό κόλπο. Ο παραθεριστικός οικισμός και η απλωμένη παραλία Φοινικούντα στον δρόμο προς τη Μεθώνη, αλλά και ο δρόμος βόρεια προς το Πεταλίδι ξεδιπλώνουν ακρογιαλιές και όμορφες τοποθεσίες με ταβέρνες για φαγητό και όμορφη θέα στον Μεσσηνιακό κόλπο.

Η Μεθώνη των 1.000 κατοίκων στο νοτιοδυτικό άκρο της Μεσσηνίας, που ταυτίζεται με την ομηρική Πήδασο, είναι μια όμορφη μικρή πόλη με τα σπίτια σε νεοκλασικό ύφος και με ποικίλες θαλάσσιες ομορφιές. Σήμερα, το φρούριο της Μεθώνης, ένα από τα πιο επιβλητικά της Ελλάδας, διατηρεί εντυπωσιακούς προμαχώνες, πύλες, τείχη, ερείπια οικοδομημάτων και πάνω σε μικρή νησίδα, επιθαλάσσιο πύργο, το χαρακτηριστικό  Μπούρτζι.

Από τη Μεθώνη ο επισκέπτης μπορεί να πραγματοποιήσει πολλά και ενδιαφέροντα περάσματα στον πλούσιο  σε αξιοθέατα μεσσηνιακό τόπο. Μπορεί να επισκεφτεί την όμορφη Πύλο, λίγα χιλιόμετρα πιο βόρεια, με το Νιόκαστρο, ένα από τα καλύτερα διατηρημένα φρούρια στην Eλλάδα, την υπέροχη θέα στον όρμο του Ναβαρίνου και τις ψαροταβέρνες. Στη μοναδική παραλία Βοϊδοκοιλιά, με τον υδροβιότοπο της Γιάλοβας (το νοτιότερο μεταναστευτικό σταθμό των αποδημητικών πουλιών των Βαλκανίων προς την Αφρική με το σπανιότατο είδος υπό εξαφάνιση του αφρικανικού χαμαιλέοντα), το Παλαιόκαστρο και λίγο πιο βόρεια το περίφημο παλάτι του ομηρικού Νέστορα, που είναι το καλύτερα διατηρημένο μυκηναϊκό ανάκτορο σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο. Προς τα ανατολικά στις ακρογιαλιές, μέχρι την απλωμένη παραλία Φοινικούντα και το άλλο «μάτι της Βενετίας» (όπως λεγόταν μαζί με τη Μεθώνη), το όμορφο κάστρο και ο ακόμα πιο όμορφος οικισμός της Κορώνης.

Από τη Μεσσηνία δεν λείπουν και τα μικρά νησάκια, που συμπληρώνουν τη γραφικότηττα των ακτών της. Η Σχίζα είναι το μεγαλύτερο νησί του συμπλέγματος των Οινουσσών, έχει ενταχθεί στο δίκτυο Natura 2000. Εδώ βρίσκεται η «Μαύρη Τρούπα», ένα σπήλαιο με σταλακτίτες και σταλαγμίτες, που ήταν κρησφύγετο πειρατών. Η Σαπιέντζα με μία όμορφη, απάνεμη παραλία, την Άμμο, είναι νησάκι των μεσσηνιακών Οινουσσών, και μάλιστα το δεύτερο μεγαλύτερο με έκταση 9 τ. χλμ.. Στο κέντρο του υπάρχει μεγάλη έκταση των αείφυλλων πλατύφυλλων, που έχουν τη μορφή δέντρων, με 10 μέτρα ύψος! Νοτιοδυτικά του νησιού βρίσκεται το περίφημο φρέαρ των Οινουσσών, το βαθύτερο σημείο της Μεσογείου (5.121 μ.).

Πέρασμα στα σπουδαία φυσικά αξιοθέατα της Μεσσηνίας είναι η σπηλιά του Νέστορα στον πανέμορφο όρμο της Βοϊδοκοιλιάς, στο ακρωτήριο Κορυφάσιο, αλλά και το σπήλαιο Βατσινίδη κοντά στο χωριό Προάστιο της Μάνης. Η φύση προσφέρει επίσης απαράμιλλη ομορφιά στο φαράγγι του Βυρού, που, βρίσκεται στη δυτική πλευρά του Ταϋγέτου και διασχίζει μία διαδρομή 19 χιλιομέτρων και στο φαράγγι του Ριντόμου. Το φαράγγι της Νέδας, του μοναδικού «θηλυκού» ποταμιού της Ελλάδας, έχει μήκος 32 χιλιομέτρων, γεμάτων υπέροχα φυσικά τοπία. Εδώ βρίσκεται ο μοναδικός ναός αφιερωμένος στο θεό Πάνα, ενώ στις Βάσσες δεσπόζει ο μεγαλοπρεπέστατος ναός του Επικούριου Απόλλωνα, έργο του Ικτίνου.

Σπουδαίες γιορτές και έθιμα της Μεσσηνίας αναβιώνουν το παρελθόν και μας περνούν στο σήμερα, συνεχίζοντας μαρκαίωνες παραδόσεις. Οι καλοκαιρινές «Βραδιές Πολιτισμού» του Δήμου Πύλου-Νέστορος, η 3ήμερη αποκριάτικη αναβίωση του περίφημου γάμου του Κουτρούλη στη Μεθώνη, το αρχαίο έθιμο της Καθαράς Δευτέρας με στολές τράγων στη Νέδουσα και το έθιμο του «Μακαρονά», που καίγεται στην πυρά την παραμονή της Καθαράς Δευτέρας, είναι μερικά μόνο από αυτά.