Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (Λουκούς)

Περιγραφή:

Βορειοδυτικά του ιστορικού χωριού του Άστρους και κοντά στα Κάτω Δολιανά βρίσκεται η Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, γνωστή και ως Μονή Λουκούς. Ως προς την προέλευση του ονόματος αυτού, υπάρχουν διάφορες απόψεις, με προσφιλέστερη αυτήν που πρεσβεύει ότι προέρχεται από το λατινικό lucus, που σημαίνει ιερό δάσος.

Η Μονή Λουκούς χτίστηκε το 1117, επάνω στα λείψανα ενός πρώτου ναού που είχε χτιστεί εκεί τον 5ο αιώνα μ.Χ. Σημαντική ήταν η συνεισφορά της κατά την Τουρκοκρατία, στη διάρκεια της οποίας όμως δυστυχώς γνώρισε και πολλές καταστροφές. Μεγάλη καταστροφή υπέστη η Μονή το 1826, από πυρκαγιά που προκάλεσε ο Ιμπραήμ.

Η Μονή διαθέτει πλούσια βιβλιοθήκη με κώδικες, χειρόγραφα, πατριαρχικά σιγίλλια και άλλους θησαυρούς, ενώ στους χώρους της λειτουργεί και εργαστήριο ταπητουργίας, αλλά και αγιογραφίας. Μέχρι το 1946 ήταν αποκλειστικά ανδρική, ενώ έκτοτε έχει μετατραπεί σε γυναικεία.

Κοντά στο ιστορικό χωριό του Άστρους, στο χώρο της αρχαίας Θυρεάτιδος, βρίσκεται η Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, που είναι ευρύτερα γνωστή ως Μονή Λουκούς. Η περιοχή γύρω από τη Μονή βρίθει από αρχαιότητες, οι οποίες φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Άστρους. Ως προς την προέλευση του ονόματός της, υπάρχουν διάφορες απόψεις. Κάποιοι λένε ότι σχετίζεται με τη λατρεία της Ήρας, μία ονομασία της οποίας στα λατινικά ήταν Juno Lucina, άλλοι μιλούν για την ύπαρξη λύκων στην περιοχή, και γι’ αυτό ονομάστηκε Λυκούς, ενώ άλλοι μιλούν για συσχετισμό με την Αγία Λουκία ή τον Όσιο Λουκά. Η επικρατέστερη άποψη θέλει τη Μονή να σχετίζεται με τη λατινική λέξη lukus, που σημαίνει ιερό δάσος, όνομα που της έδωσαν οι καπουτσίνοι μοναχοί που εγκαταστάθηκαν σε αυτήν επί Φραγκοκρατίας.

Ο πρώτος χριστιανικός ναός αναφέρεται ότι χτίστηκε στην περιοχή αυτή τον 5ο αιώνα μ.Χ. Ο ναός αυτός καταστράφηκε και αιώνες αργότερα, το 1117, στη θέση του ανεγέρθηκε ένας δεύτερος, αφιερωμένος στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος, γύρω από τον οποίο διαμορφώθηκε το Μοναστήρι. Το καθολικό της Μονής παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ανήκει στον τύπο του σύνθετου τετρακιόνιου εγγεγραμμένου σταυροειδούς με τρούλο και είναι ένας καθαρά βυζαντινός ναός. Η διακόσμηση είναι εντυπωσιακή, με αξιόλογες τοιχογραφίες και δάπεδο από πολύχρωμα μαρμαροθετήματα, ενώ στο τέμπλο ξεχωρίζουν δεσποτικές εικόνες του 17ου αιώνα. Στα δεξιά και τα αριστερά της εισόδου υπάρχουν δύο μικρότερα εκκλησάκια, του Αγίου Παντελεήμονος και του Αγίου Χαραλάμπους, διακοσμημένα και αυτά με όμορφες τοιχογραφίες.

Η Μονή Λουκούς υπήρξε κι αυτή αρωγός των Ελλήνων στους πολύμοχθους αγώνες τους για την ανεξαρτησία. Ο ηγούμενός της, μάλιστα, ο Νεόφυτος, ήταν μυημένος στη Φιλική Εταιρία και έτσι η Μονή τέθηκε πιο εύκολα στην υπηρεσία και στις ανάγκες των μαχόμενων. Κατά την Ελληνική Επανάσταση δέχθηκε το μένος των Τούρκων και γνώρισε πολλές καταστροφές από αυτούς.

Η Μονή διαθέτει μία αξιόλογη βιβλιοθήκη με χειρόγραφα, πατριαρχικά σιγίλια, πάνω από 300 τόμους βιβλίων, ένα Ιερό Ευαγγέλιο του 1871 και αρκετά άλλα πολύτιμα κειμήλια. Λειτουργεί επίσης εργαστήριο ταπητουργίας και εργαστήρι όπου καλλιεργείται η βυζαντινή αγιογραφία. Ξεκίνησε να λειτουργεί ως ανδρική μονή, το 1946 όμως μετατράπηκε σε γυναικεία. Η χρονιά εκείνη σηματοδότησε και μία σειρά από έργα και επεκτάσεις που έγιναν στη Μονή, όπως για παράδειγμα τα παρεκκλήσια των Αγίων Πάντων και της Κοιμήσεως της Θεοτόκου που προστέθηκαν στο καθολικό.