Ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου, Τεγέα

Περιγραφή:

Επτά χιλιόμετρα από την Τρίπολη, στην Επισκοπή Τεγέας βρίσκεται το πάρκο του Τεγεατικού Συνδέσμου, στο κέντρο του οποίου δεσπόζει ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Πρόκειται για βυζαντινό ναό, η δημιουργία του οποίου τοποθετείται στο διάστημα μεταξύ 10ου και 12ου αιώνα.

Ο ναός βρίσκεται εντός αρχαιολογικού χώρου. Φαίνεται μάλιστα ότι κτίστηκε επάνω στο αρχαίο θέατρο της Τεγέας, με υλικά παρμένα τόσο από αυτό, όσο και από άλλα, γειτονικά κτίσματα, όπως τις παλαιοχριστιανικές εκκλησίες και το μεσαιωνικό τείχος που κάποτε στέκονταν εκεί. Ο ναός ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο του πεντάτρουλου σταυροειδούς εγγεγραμμένου και αποτελεί ένα μνημείο όπου συνυπάρχουν άριστα το αρχαίο, το βυζαντινό και το σύγχρονο στοιχείο. Σύμφωνα με μαρτυρίες, το εσωτερικό του ήταν διακοσμημένο με τοιχογραφίες, οι οποίες δυστυχώς εξαφανίστηκαν μετά τις διάφορες αναστηλωτικές εργασίες. Η αγιογράφηση που μπορεί κανείς να δει σήμερα στο ναό είναι πιο πρόσφατη, των ετών 1936-1939, έργο του Αγήνορα Αστεριάδη, και δείχνει μία στροφή προς τα κλασικιστικά πρότυπα, τυπική της εποχής του Μεσοπολέμου.

Ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου βρίσκεται ανάμεσα στα χωριά Στάδιο και Αλέα της Αρκαδίας. Είναι επίσης γνωστός ως Παλαιά Επισκοπή, καθώς βρίσκεται εντός του αρχαιολογικού χώρου Επισκοπής Τεγέας, έναν από τους σημαντικότερους, όχι μόνο στην περιοχή της Αρκαδίας, αλλά και σε ολόκληρη την Ελλάδα. Ο χώρος ανέκαθεν κατοικούνταν, και σημάδια αυτής της κατοίκησης είναι έκδηλα από διάφορες φάσεις: υπάρχουν ευρήματα από τα αρχαϊκά, τα ελληνιστικά, τα ρωμαϊκά αλλά και τα βυζαντινά χρόνια.

Ο ναός, στην πρώτη μορφή του, υπολογίζεται ότι χτίστηκε μεταξύ 10ου και 12ου αιώνα, ήταν βασιλική βυζαντινού ρυθμού και αποτελούσε τη μητρόπολη της μεσαιωνικής πολίχνης του Νικλίου. Η εκκλησία χτίστηκε επάνω στο αρχαίο θέατρο της Τεγέας, και συγκεκριμένα επάνω στο κοίλο του, με υλικά παρμένα τόσο από αυτό, όσο και από άλλα, γειτονικά κτίσματα, όπως τις παλαιοχριστιανικές εκκλησίες και το μεσαιωνικό τείχος που κάποτε στέκονταν εκεί. Από τα χρόνια της Επανάστασης έως και το 1851 εδώ λάμβανε χώρα το λεγόμενο πανηγύρι του Κάλλους, με θρησκευτικούς εορτασμούς, αλλά και συνοικέσια.

Η νεώτερη εκκλησία χτίστηκε το 1888 με δαπάνες του Τεγεατικού Συνδέσμου επάνω στα ερείπια της πρώτης βασιλικής. Πρόκειται για πεντάτρουλο σταυροειδή εγγεγραμμένο ναό, όπου το αρχαίο, το βυζαντινό και το σύγχρονο στοιχείο συνυπάρχουν με τρόπο που δημιουργεί ένα άψογο αισθητικό αποτέλεσμα. Εσωτερικά φέρει αγιογράφηση του Αγήνορα Αστεριάδη, που έλαβε χώρα μεταξύ των ετών 1936-1939. Η παλαιότερη αγιογράφηση καταστράφηκε παντελώς από τις διάφορες αναστηλωτικές εργασίες.

Η εκκλησία στέκει σήμερα μεγαλόπρεπη ανάμεσα στα χαλάσματα παλαιότερων εποχών: ο επισκέπτης μπορεί να διακρίνει υπολείμματα από τον αρχαιολογικό χώρο, από το μεσαινωνικό τείχος, αλλά και από φρούριο που έστεκε εκεί κατά το Μεσαίωνα. Ο ναός γιορτάζει την καθιερωμένη ημερομηνία, της 15ης Αυγούστου, οπότε δέχεται πλήθος πιστών, που έρχονται για να παρακολουθήσουν το μεγαλύτερο πανηγύρι της Πελοποννήσου, όπου γίνεται και λιτανεία της εικόνας της Παναγίας μέσα στο όμορφο πάρκο του Τεγεατικού Συνδέσμου.